Flora Tatr i Sudetów. Roślinność górska. Rezerwaty przyrody Sudetów.
Wąwóz Lipa

WĄWÓZ LIPA

 

Typ ochrony: geologiczny, florystyczny

Data utworzenia: 1966

Powierzchnia: 101 ha

Województwo: Dolnośląskie

Powiat: Jaworski

Gmina: Paszowice i Bolków

a

Położenie: Rezerwat leży na wschodnich wzgórzach Pogórza Kaczawskiego, w południowej części Parku Krajobrazowego „Chełmy”. Przy drodze pomiędzy miejscowościami Lipa i Nowa Wieś Mała. Obejmuje teren Wąwozu Lipa, od którego nazwę wziął cały rezerwat obejmujący poza wspomnianym wąwozem także zbocza wzdłuż Nysy Małej w nadleśnictwie Jawor (oddziały 216, 217, 273 i 274). 

Budowa: Całość rezerwatu stanowią skały zieleńcowe, złożone z diabazów oraz łupków zieleńcowych. Szczególnie interesujące są rzadko spotykane formy tzw lawy poduszkowe, powstające w wyniku erupcji podmorskich wulkanów w paleozoiku (Góry Kaczawskie i Pogórze pełne są wygasłych wulkanów oraz śladów wulkanicznych erupcji). W wąwozie widoczne są liczne wychodnie (miejsce w terenie, w którym dana skała wychodzi ponad powierzchnię ziemi), tworzące strome ściany o wysokości kilku metrów.

Przez rezerwat przepływają liczne cieki wodne, z których najważniejsze to potok Rogozina i Nysa Mała położna w południowej części rezerwatu, wyznaczająca jednocześnie granicę Wąwozu Lipy i parku krajobrazowego.

a a

Flora: Bardzo bogata. Łącznie flora liczy około 274 gatunków, z czego aż 22 to gatunki chronione. Występują one w kilku zespołach leśnych stanowiących naturalne zbiorowiska, cenne ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych. Można tutaj wyróżnić ciepłolubny wariant kwaśnej dąbrowy (Luzulo nemorosae-Quercetum petraeae), występujący na południowych stokach. Charakteryzuje się starym drzewostanem o niskiej i krępej budowie oraz najbogatszym gatunkowo runem ze wszystkich ekosystemów występujących w rezerwacie. Można tu spotkać serię rzadkich lub chronionych gatunków, takich jak kokorycz wątła, fiołek przedziwny, podkolan biały, buławnik mieczolistny, miodownik melistowaty, naparstnica wiosenna, ukwap duwpienny, a także jarząb brekinia, mający na Pogórzu Kaczawskim największe skupisko stanowisk, w tym form drzewiastych. W wyższych partiach dąbrowa przechodzi w wilgotniejszy wariant kwaśnej dąbrowy na wierzchowinie z chronioną konwalią majową, kopytnikiem pospolitym oraz rzadką wyką grochowatą.

W centralnej części, we właściwym „Wąwozie Lipa”, któremu zawdzięcza nazwę cały chroniony teren, występuje zboczowy las klonowo-lipowy (Aceri-Tilietum), charakteryzujący się starymi, okazałymi drzewami oraz bogatym w gatunki runem leśnym. Można tutaj spotkać m.in. storczyka gnieźnika leśnego i kruszczyka szerokolistnego a także wawrzynka wilczełyko, lilię złotogłów, paprotnika kolczystego i wykę leśną. Na wychodniach skalnych można napotkać paprotkę i rojownika pospolitego.

Do najcenniejszych i najbardziej efektownych, szczególnie wczesną wiosną, jest łęg wiązowo-jesionowy (Ficario-Ulmetum campestris) porastający podstawę wzgórza wokół strumienia Nysy Małej. W marcu i kwietniu runo jest usiane całymi łanami wczesnowiosennych geofitów jak śnieżyca wiosenna, śnieżyczka przebiśnieg, kokorycz pusta, zawilec gajowy, ziarnopłon wiosenny i lepiężnik biały. Latem rozkwita świerząbek orzęsiony i chroniony kruszczyk szerokolistny.

Na granicy rezerwatu zaczynają się niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris), na których rosną chronione mieczyki dachówkowate i kukułki szerokolistne. 

a a
5 6

Fauna: Stosunkowo bogata ze względu na wysoką bioróżnorodność nie tyle rezerwatu co całego regionu. Jednak najcenniejszym gatunkiem, charakterystycznym dla tego chronionego obszaru jest duża populacja salamandry plamistej. Gatunku zagrożonego wyginięciem w skali kraju. Wiosną można ją często spotkać w pobliżu potoku przepływającego wzdłuż rezerwatu. Jest to ich okres rozrodu, kiedy samice składają w strumieniu skrzek. Latem i jesienią ukrywają się one za dnia w powalonych, próchniejących drzewach, pod kamieniami i w szczelinach skalnych. Salamandra plamista, obok muflonów stanowi jedną z najważniejszych zwierzęcych atrakcji turystycznych regionu.

Poza tym na teren rezerwatu często zawitają duże ssaki takie jak sarny, dziki, lisy, oraz pomniejsze gatunki (kuny, myszy leśne, jeże, nornice rude, karczowniki). W latach 90. XX wieku na teren wąwozu zawitały muflony, które zostały sprowadzone w 1906 roku na teren niektórych pasm Sudetów (m.in. Góry Bardzkie, Masyw Śnieżnika) a stamtąd rozprzestrzeniły się na pozostałe obszary gór.

Zagrożenia: Brak dokładniejszych danych. Jednak „standardowym” zagrożeniem dla niemal każdego rezerwatu są odwiedzający go ludzie, którzy niszczą runo, zrywają lub wykopują rośliny i niepokoją zwierzęta. Tutaj dodatkowym czynnikiem może być wyłapywanie cennej salamandry plamistej, gatunku objętego ochroną całkowitą. Jednak zaznaczam, że są to przypuszczenia, ze względu na brak danych co do zagrożeń dla tego konkretnego rezerwatu.

Inne: Pierwotnie powierzchnia rezerwatu wynosiła 54,7ha. 14-stego lutego 2002 roku, został on powiększony do obecnych wymiarów 101ha. Jest to drugi jak do tej pory rezerwat w Sudetach, który doczekał się tak znacznego powiększenia (zwiększony dwukrotnie). Wcześniej znacząco powiększono rez. Torfowiska Doliny Izery a w roku 2014 lekko zwiększono powierzchnię rez. Góra Miłek, do którego przyłączono niewielki oddział leśny. 

Przez rezerwat przechodzi szlak i ścieżka dydaktyczna, niestety są one kiepsko oznaczone, szczególnie dotyczy to szlaku od strony Nowej Wsi Wielkiej, gdzie w pewnym momencie szlak zwyczajnie znika. Tematyczna ścieżka edukacyjna nosi nazwę „Szlaku Trzech Wąwozów” i oprócz Lipy obejmuje także Wąwóz Siedmicki, Wąwóz Nowowiejski oraz Storczykowe Wzgórze. Przy każdym z przystanków znajduje się tablica informacyjna z ciekawymi informacjami dotyczącymi zarówno historii, geologii jak i przyrody tego regionu. 

Wrażenia ogólne: Wąwóz Lipa należy do niewielu dolnośląskich rezerwatów, których obszar został powiększony i to w tak znaczącym stopniu (prawie dwukrotnie). Obok Wąwozu Myśliborskiego stanowi najbardziej rozreklamowany rezerwat w parku krajobrazowym. Prowadzi przez niego Szlak Trzech Wąwozów, dojazd jest dobrze oznakowany zarówno od strony miejscowości Lipa jak i Nowa Wielka Wieś.

Ogólnie rezerwat sprawia przyjemne wrażenie, szczególnie wiosną, kiedy to w runie leśnym rozkwitają dziesiątki wczesnowiosennych geofitów. Szczególnie wiele jest przylaszczek, zawilców gajowych oraz kokoryczy pustych. Latem można obserwować lilię złotogłów, buławniki mieczolistne oraz czworolisty pospolite. Żałuję jedynie że ochroną rezerwatową nie objęto górki Żarnowiec, znajdującej się po drugiej stronie drogi. Jest to teren o równie bogatej przyrodzie co Wąwóz Lipa. Całość oceniam na 4+. Głównymi atutami jest stosunkowo zadbany teren wraz bogatą florą i fauną. Minusem jest brak jakiejkolwiek infrastruktury turystycznej, jak choćby niewielkiego parkingu. Rezerwat znajduje się przy wąskiej i ruchliwej drodze, gdzie parkowanie jest niemożliwe. 

Kontakt
Mail: weidau @ gmail.com
GG: 1100384
Ankieta
Brak przeprowadzanych ankiet.